Walka o Niepodległą w malarstwie – Pomysł na zbiórkę #1

Walka o Niepodległą w malarstwie – Pomysł na zbiórkę #1

DO NIEPODLEGŁEJ Z BRONIĄ W DŁONI 1914-1921

W OBRAZACH I SZKICACH POLSKICH MALARZY

Poszukaj w sieci i wykorzystaj na zbiórce

Opisz namalowane wydarzenia, poznaj bohaterów obrazów, znajdź biografie malarzy. Wydrukuj kopię obrazu i zrób z niej łamigłówkę, stwórz układankę, spróbuj znaleźć coś ciekawego w najbliższym muzeum. I pamiętaj – na pewno jest tego więcej niż w poniższych przykładach!

WYMARSZ

  • Edward Śmigły-Rydz, Autoportret [1906]
  • Jerzy Kossak, Wymarsz I Kompanii Kadrowej
  • Jerzy Kossak, Drużyny strzeleckie pod wodzą J.Piłsudskiego przekraczają granice rosyjską
  • Stanisław Batowski, Wjazd Józefa Piłsudskiego do Kielc

Przemarsz I Kompanii Kadrowej przez Kielce

LEGIONOWE BOJE PIERWSZEJ BRYGADY

  • Jerzy Kossak, mjr Edward Śmigły-Rydz na czele III batalionu I Brygady w ataku na pozycje rosyjskie pod Laskami w dniu 28 października 1914 r.
  • Wojciech Kossak, Oficer artylerii legionowe [1914]
  • Karol Maszkowski, Pułkownik Edward Rydz-Śmigły [1915]
  • Kazimierz Sichulski, Karykatura Józefa Piłsudskiego [1915]
  • Leopold Gottlieb, Ppor Kaden Bandrowski [1915]
  • Wojciech Kossak, Wnuk tych spod Grochowa i Stoczka [1915]
  • Leopold Gottlieb, Kazimierz Sosnkowski, portret [1916]
  • Leopold Gottlieb, Grający legioniści [1916]
  • Leopold Gottlieb, Śpij kolego w ciemnym grobie [1916]
  • Jacek Malczewski, Portret Józefa Piłsudskiego z Nike [1916]
  • Leopold Gottlieb, Józef Piłsudski w okopach pod Kostiuchnówką
  • Leopold Gottlieb, Portret Bolesława Wieniawy-Długoszowskiego
  • Julian Fałat, Portret podpułkownika Wojciecha Rogalskiego [1917]
  • Julian Fałat, Portret pułkownika Władysława Sikorskiego [1917]
  • Jerzy Kossak, Potyczka z kozakami [1917]
  • Leopold Gottlieb, Teka Legiony Polskie [1936]
  • Jacek Malczewski, Nike Legionów

Marszałek Edward Śmigły-Rydz

II BRYGADA

  • Jerzy Kossak, Nocny bój o Rafajłową. Legiony w Karpatach 1915
  • Stanisław Eugeniusz Bodes, Szarża ułanów II Brygady pod Rokitną
  • Wojciech Kossak, Szarża pod Rokitną [1934]

„BŁĘKITNA ARMIA”

  • Marian Adamczewski, Żołnierze Błękitnej Armii w ataku na niemieckie okopy

gen. Józef Haller

W OBRONIE LWOWA

  • Wojciech Kossak, Orlęta. Obrona cmentarza [1926]
  • Stanisław Batowski, Obrona Lwowa w 1918 roku [1928]
  • Wojciech Kossak, Młody obrońca [1933]
  • Stanisław Batowski, Persenkówka 29 grudnia 1918

Wojciech Kossak

POWSTANIE WIELKOPOLSKIE

  • Leon Prauziński, Zebranie zwołane przez Radę Żołnierzy i Robotników do sali rady miejskiej w Poznaniu w poniedziałek 11.11.1918, na którym odwołano ówczesnego nadburmistrza Ernsta Wilmsa
  • Leon Prauziński, Przyjazd Ignacego Paderewskiego do Poznania w towarzystwie oficerów angielskich w czwartek 26.12.1918
  • Leon Prauziński, Hołd dzieci polskich złożony Ignacemu Paderewskiemu przed Bazarem w Poznaniu w piątek 27.12.1918 przed południem
  • Leon Prauziński, 6 pułk grenadierów niemieckich zrywa sztandary polskie i koalicyjne (krajów ententy) z siedziby Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu przy Św. Marcinie 40 w godzinach przedwieczornych w piątek 27.12.1918
  • Leon Prauziński, Zwycięski szturm na Prezydium Policji – śmierć Franciszka Ratajczaka w piątek 27.12.1918
  • Leon Prauziński, Rozdawanie broni pomiędzy ludnością polska na placu Wolności w Poznaniu
  • Leon Prauziński, Walki przy Moście Chwaliszewskim w Poznaniu
  • Leon Prauziński, Rozbrajanie armii niemieckiej w fortach poznańskich
  • Leon Prauziński, Odmarsz warty niemieckiej i wkroczenie polskiej na Głównym Odwachu na Starym Rynku w Poznaniu
  • Leon Prauziński, Zdobycie lotniska niemieckiego w Ławicy pod Poznaniem przez powstańców wielkopolskich 5.01.1919
  • Leon Prauziński, Aresztowanie dowódcy V Korpusu armii niemieckiej generała Fritza von Bock und Polach i jego szefa sztabu, w poniedziałek 6.01.1919 w gmachu dowództwa korpusu w Poznaniu
  • Leon Prauziński, Przysięga wojsk polskich pod dowództwem generała Józefa Dowbor-Muśnickiego w niedzielę 26.01.1919 w Poznaniu na placu Wolności

gen. Józef Dowbor-Muśnicki

WYKUWANIE II RZECZYPOSPOLITEJ

  • Klemens Bąkowski, Zajęcie odwachu 31 października 1918 [w Krakowie]
  • Edward Okuń, Oddaj głos na no 1 [1919]
  • Wojciech Kossak, Zaślubiny Polski z morzem [1931]

W. Kossak – Zaślubiny Polski z morzem

WOJNA Z BOLSZEWIKAMI

  • Jerzy Kossak, Pościg ułanów za bolszewikami [1920]
  • Konrad Krzyżanowski, Józef Piłsudski, portret [1920]
  • Wojciech Kossak, Marszałek Józef Piłsudski na kasztance [1928]
  • Stanisław Batowski, Polskie Termopile. Obrona Zadwórza przed bolszewikami [1929]
  • Jerzy Kossak, Działon artylerii zajeżdża na pozycję [1930]
  • Jerzy Kossak, Pościg 6 pułku ułanów za bolszewikami [1930]
  • Jerzy Kossak, Pościg ułanów krechowieckich za bolszewikami [1930]
  • Jerzy Kossak, Śmierć ks. Ignacego Skorupki pod Ossowem 14 sierpnia 1920 r.
  • Jerzy Kossak, Cud nad Wisłą 15 sierpnia 1920 r. [1930]
  • Jerzy Kossak, Potyczka z kozakami przy studni [1930]
  • Jerzy Kossak, Pościg za komisarzem [1934]
  • Jerzy Kossak, Pogoń ułanów za bolszewikami [1935]
  • Stanisław Batowski, Obrońcom Płocka (tryptyk) [1935]
  • Jerzy Kossak, Bitwa pod Komarowem (tryptyk) [1938-1939]

J. Kossak – Cud nad Wisłą

POWSTANIA ŚLĄSKIE

  • Stanisław Łakomy, Modlitwa
  • Wojciech Kossak, Bitwa pod Górą św. Anny
  • Juliusz Marcisz, Wkroczenie wojsk powstańczych do Zabrza na ul. 3 Maja w 1921 roku [1971]

Pobierz niniejszy artykuł w wygodnym formacie PDF! Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na zbiórki, niepodległościowe wędrówki i gawędy!

Materiał zebrał i opracował: W.Hausner

Jak zostać świętym malarzem? – Artykuł historyczny #6

Jak zostać świętym malarzem? – Artykuł historyczny #6

Adama Chmielowskiego uznać można za jednego z prekursorów symbolizmu w malarstwie polskim. W jego dziełach pojawiają się ponadczasowe symbole śmierci, miłości, samotności. Tworzył portrety, pejzaże, kompozycje religijne, dzieła nawiązujące do powstania styczniowego. Jednak historia życia Adama Chmielowskiego, którego współcześnie wspominamy jako św. Brata Alberta, jest opowieścią o tym, jak powołanie artystyczne może okazać się pierwszym krokiem ku świętości.

JAK ZOSTAĆ ŚWIĘTYM?

Poradnik dla malarzy

Dzieciństwo i młodość

Adam Chmielowski urodził się w 1845 r. w Igołomi, jako pierwszy syn Józefy z Borzysławskich i Wojciecha Chmielowskiego. Miał troje młodszego rodzeństwa (Stanisława, Mariana i Jadwigę). Ojciec Adama, według słów żony, był człowiekiem o „pięknym charakterze”, matka zaś była osobą głęboko pobożną, jednocześnie niezwykle towarzyską, z dużym poczuciem humoru, posiadającą zdolności artystyczne i obdarzoną wielką urodą. Wszystkie te cechy odziedziczył po niej pierworodny syn. W 1853 r. Adam stracił ojca. Kilka lat później, po rodzinnych naradach, wysłano chłopca na dalszą naukę do Petersburga, gdzie rozpoczął edukację w korpusie kadetów. W 1858 r. powrócił do Warszawy, gdzie wówczas mieszkała rodzina, i kontynuował naukę w gimnazjum realnym. W 1859 r. zmarła jego matka.

Inżynier, rolnik, powstaniec

Adam Chmielowski (św. Brat Albert)

W 1861 r. Adam Chmielowski podjął studia w Instytucie Politechnicznym i Rolniczo-Leśnym w Puławach, gdzie poznał i zaprzyjaźnił się z Maksymilianem Gierymskim. Puławska uczelnia charakteryzowała się wysoką temperaturą uczuć patriotycznych, dyskutowano tam o przyszłości Polski, koniecznych reformach; studenci przechodzili przeszkolenie wojskowe. Nie jest więc dziwne, że wielu z nich zasiliło szeregi powstańcze, gdy w 1863 r. wybuchło powstanie styczniowe. Tak postąpił również Adam Chmielowski. Podczas przegranej przez powstańców bitwy pod Mełchowem, 30 września 1863 r., został ciężko ranny. Wierni towarzysze zanieśli go do wiejskiej chaty, a sam bohater tak opowiadał o tym po latach:

„Jaki też Bóg cierpliwy na głupotę ludzką! Przypuszczałem, że umrę, ale ciągle jedynie snułem piękne obrazy, nie myśląc nic o wieczności ani o duszy, tylko o stronie poetycznej i bohaterskiej. Moi koledzy podobnie: troszczyli się o mnie, ratowali jak mogli (…). Jedynie (…) prosta zastrachana baba istotną wartość rzeczy umiała ocenić; ona jedna pośród nas pomyślała o ratunku duszy. – Może księdza sprowadzić? – zapytała, widząc mnie coraz słabszego. Bardzo ta myśl mi się spodobała. Zaraz sobie wyobraziłem, jak to ładnie będzie: ten umierający powstaniec wśród lasów na chłopskim barłogu i staruszek kapucyn z długą siwą brodą przedziera się po kryjomu, by go zaopatrzeć (…)”.

Kalectwo i służba sztuce

Romantyczny młodzieniec przeżył jednak, ale trzeba mu było amputować nogę pod kolanem. Dokonano tego w prowizorycznym ambulatorium wroga, leczenie kontynuowano w więziennym rosyjskim szpitalu w Koniecpolu. Ostatecznie znalazł się na wolności, ale musiał wyjechać z Polski i w 1864 r., w zasadzie bez żadnych środków do życia, wyjechał do Paryża. Tam, dzięki finansowej pomocy Komitetu Polsko-Francuskiego, mógł kontynuować leczenie i otrzymał doskonałą jak na owe czasy protezę. Tak świetnie nauczył się na niej chodzić, że wielu ludzi nie zdawało sobie sprawy z jego kalectwa. Po ogłoszeniu amnestii powrócił do Warszawy w 1865 r. i rozpoczął pogłębione studia malarskie, jak wielu jego rówieśników uważając, że zwrot ku sztuce nie jest ucieczką, ale wręcz przeciwnie – jedynym sposobem na wyrażenie marzeń, aspiracji i ideałów oraz na służenie zniewolonej ojczyźnie.

Nauki i przyjaźnie monachijskie

Maksymilian Gierymski

Ten wybór Adama nie podobał się jednak jego opiekunom. Chcieli oni dla niego konkretnego i praktycznego wykształcenia i zawodu. Po wielu, zapewne bolesnych, rozmowach i próbach podjęcia studiów zgodnych z ich wolą Adam poszedł jednak za swoim artystycznym powołaniem i wyjechał do Monachium na studia w tamtejszej Akademii Sztuk Pięknych. Przyjaźnił się tam z wieloma, słynnymi potem, malarzami: Stanisławem Witkiewiczem, Józefem Chełmońskim, Aleksandrem Gierymskim. Szczególna więź łączyła go nadal z Maksymilianem Gierymskim. Różnili się od siebie wszystkim: konstrukcją psychiczną, światopoglądem, poglądami na sztukę. Ale to Adam wytrwał przy przyjacielu do końca i był jedną z trzech osób obecnych na jego pogrzebie.

Pytania o sens i powołanie

Być może los Maksymiliana, wybitnie utalentowanego, ale we wszystko wątpiącego, pracującego ponad siły, będącego w pewnym stopniu niewolnikiem własnego talentu, wpłynął na późniejsze decyzje Chmielowskiego. Przyszły święty wiele malował i wysyłał swoje obrazy na wystawy do Polski, ale też nieustannie myślał o istocie życiowego powołania. W liście do Lucjana Siemieńskiego, swojego przyjaciela i protektora, pisał:

„Czy sztuce służąc, Bogu też służyć można? Chrystus mówi, że dwóm panom służyć nie można. Choć sztuka nie mamona, ale też nie bóg, bożyszcze prędzej. Ja myślę, że służyć sztuce to zawsze wyjdzie na bałwochwalstwo, chybaby jak Fra Angelico sztukę i talent, i myśli Bogu ku chwale poświęcić i święte rzeczy malować; ale by trzeba na to, jak tamten, siebie oczyścić i uświęcić, i do klasztoru wstąpić, bo na świecie to bardzo trudno o natchnienie do takich szczytnych tematów. Stare to są zapewne rzeczy, te pytania; niemniej jednak jak człowiek do pewnych lat dojdzie i zaczyna trochę rozumu nabierać, chętnie by wiedział, jaka jest jego droga i jaką zda sprawę z życia”.

Adam Chmielowski, Ecce Homo [1881]

Powrót do ojczyzny

Adam Chmielowski powrócił do kraju w 1874 r. i dołączył do przyjaciół wynajmujących słynną pracownię w Hotelu Europejskim w Warszawie, służącą im za mieszkanie i jednocześnie za atelier, gdzie młodzi artyści koczowali w skrajnym ubóstwie. Ze wspomnień ludzi, którzy stykali się wtedy z przyszłym bratem Albertem, wyłania się obraz młodego, przystojnego, mimo biedy wytwornego mężczyzny, który potrafił być czarujący i doskonale malował. Jednak w chwili złego nastroju, chandry niszczył własne obrazy, nigdy nie będąc z nich zadowolony; bardzo uciążliwe były też dla niego pogłębiające się problemy zdrowotne. Życie wybijającego się coraz bardziej artysty ocieplały niezwykle istotne dla niego więzy przyjacielskie. Ważną osobą, która wspierała grupkę młodych malarzy, była słynna aktorka Helena Modrzejewska. Adam z przyjaciółmi bywał na wieczorach organizowanych przez nią i jej męża, pozostawał pod wielkim urokiem jej inteligencji, elegancji i czaru, którym emanowała.

Wyniesienie na ołtarze

24 września 1880 r., w wieku 35 lat, po wielu latach spędzonych na refleksji dotyczącej sztuki, jej roli, ale przede wszystkim złożonych aspektów kondycji ludzkiej duszy, Adam Chmielowski wstąpił do Zakonu Ojców Jezuitów w Starej Wsi. Nie okazał się on jednak jego ostateczną przystanią – czekało go jeszcze wiele cierpienia, wiodącego ostatecznie do założenia w 1888 r. Zgromadzenia Braci Albertynów i całkowitego poświęcenia się służbie ubogim i opuszczonym. Zmarł 25 grudnia 1916 roku w Krakowie. Niecałe 67 lat później, 22 czerwca 1983 roku, papież św. Jan Paweł II ogłosił Brata Alberta Chmielowskiego błogosławionym podczas mszy św. na krakowskich Błoniach. 12 listopada 1989 roku podczas kanonizacji w Rzymie, Adam Chmielowski został wyniesiony na ołtarze. Jego doczesne szczątki znajdują się obecnie pod ołtarzem w Sanktuarium Ecce Homo św. Brata Alberta na Prądniku Czerwonym w Krakowie.

Leon Wyczółkowski, Św. Brat Albert

Pobierz niniejszy artykuł w wygodnym formacie PDF! Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!

Cytaty w tekście za: A. Okońska, „Adam Chmielowski”, Warszawa 1967. Tytułową ilustracją do tekstu jest obraz przyjaciela Adam Chmielowskiego, Maksymiliana Gierymskiego, zatytułowany „Patrol powstańczy”.

Współtwórcy Niepodległości – zadanie #2 Drużyn Niepodległej

Współtwórcy Niepodległości – zadanie #2 Drużyn Niepodległej

Duhny i Druhowie! Wakacje nieubłaganie dobiegają końca! Komu udało się już zrealizować zadanie #2 na miano Drużyny Niepodległej? Pochwalcie się na Facebooku, dodając hasztag #DruzynaNiepodleglej lub wysyłając maila na niepodlegla@zhr.pl!

Raz jeszcze serdecznie dziękujemy drukarni Spręcograf za wydruk 4800 pocztówek, które trafiły do drużyn walczących o miano Drużyny Niepodległej i które prezentujemy w poniższym wpisie.

 

Każda z drużyn walczących o miano Drużyny Niepodległej dostała komplet 12 pocztówek przedstawiających zdjęcia sprzed ponad 100 lat. Zadanie z okazji święta 15 sierpnia polega na rozesłaniu pocztówek do osób lub instytucji, które zdaniem drużyn przyczyniają się do dbania o pamięć o Współtwórcach Niepodległości, czyli o ludziach, którzy przyczynili się do odzyskania przez Polskę niepodległości poza polami bitew.

Druga część zadania polega na wybraniu przez drużynę jednego zdjęcia z rodzinnych albumów związanego z okresem walk o niepodległość. Nie musi to być czyn zbrojny. Nauka, kultura czy rodzina także były miejscem walki o wolną Polskę na przestrzeni 123 lat. Zadaniem drużyn jest opisanie w ciekawej formie historii wybranego zdjęcia – kiedy powstało, w jakich okolicznościach, kto się na nim znajduje, jakiego wydarzenia dotyczy, jakie były losy osób na nim się znajdujących. Treść całego Zadania #2 znajdziecie tutaj.

Wykonywanie zadań na miano Drużyny Niepodległej to nie jedyny sposób na pracę z drużyną w Roku Niepodległej! Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!

Fotografie pochodzą ze zbiorów rodzinnych Justyny Krzak [JK], Hanny Turkowskiej [HT], Anny Kuleszy [AK], Dominiki Banasiewicz [DB].

Czy patriotycznie jest studiować w Monachium? – Artykuł historyczny #5

Czy patriotycznie jest studiować w Monachium? – Artykuł historyczny #5

Nadchodzi nowy rok szkolny i akademicki – dla wielu druhów i druhen to czas wyjazdów na Erasmusa, czyli doświadczania studiowania za granicą. Wielu młodych, wybitnych Polaków zbierało podobne doświadczenia. Poszukajcie ich śladów przy najbliższej wizycie w stolicy Bawarii!

CZY PATRIOTYCZNIE JEST STUDIOWAĆ W MONACHIUM?

Przez cały XIX wiek młodzi artyści wyruszali z Polski, aby kontynuować artystyczne studia za granicą. Jednym z najpopularniejszych celów ich wyjazdów było Monachium, stolica Bawarii. Najświetniejszy rozwój polskiej kolonii artystycznej w tym mieście przypada na lata 60. i 70. XIX wieku i wiąże się z takimi nazwiskami, jak Józef Brandt, Maksymilian i Aleksander Gierymscy, Władysław Czachórski, Juliusz Kossak, Józef Chełmoński, czy Adam Chmielowski – znany jak św. Brat Albert.

Józef Brandt

Azyl przy kontrowersyjnym tronie

Wielu przybyszów z Polski wybierało Monachium nie tylko ze względów artystycznych. Niektórzy z nich (Maks Gierymski, Adam Chmielowski) uczestniczyli w powstaniu styczniowym, a tolerancyjne „Ateny nad Izarą” były azylem, w którym można było się schronić przed politycznymi represjami zaborców. Bawarią w tym czasie rządził Ludwik II Bawarski (na tronie od 1864 do 1886 r.), monarcha kontrowersyjny, obciążony dziedziczną chorobą psychiczną, ale równocześnie niezwykle kochający i popierający sztukę. Interesował się przede wszystkim operą (przyjaźnił się z Ryszardem Wagnerem) i architekturą (fundował niezwykłe, baśniowe i romantyczne zamki). Jeszcze za życia Ludwika faktyczne rządy przejął Prinzregent Luitpold, który również był życzliwym protektorem artystów, szczególnie malarzy.

Adam Chmielowski (św. Brat Albert)

Stolica sztuki za miedzą

W Monachium prężnie działały organizacje artystyczne, nieustannie organizowano wystawy. O sztuce dużo pisano i dyskutowano, zauważano również biorących udział w artystycznych wydarzeniach polskich malarzy. Obrazy kupowały osoby prywatne i instytucje, a monachijscy Kunsthändlerzy (antykwariusze) wędrowali po pracowniach znanych artystów i kupowali zarówno obrazy już gotowe, jak i będące w trakcie malowania, zamawiali też repliki lub nowe dzieła o modnej tematyce. Sławą cieszyło się również tamtejsze szkolnictwo artystyczne. Königliche Akademie der bildenden Künste München (Królewska Akademia Sztuk Pięknych w Monachium) należała do najsłynniejszych artystycznych szkół w Europie, będąc nie tylko uczelnią, ale również instytucją promującą sztukę.

Maksymilian Gierymski

Wspólne mieszkanie i tworzenie

Młodzi Polacy przyjeżdżali do Monachium dzięki funduszom rodzinnym, stypendiom, pieniądzom zebranym wśród przyjaciół. Po przybyciu na miejsce, zaopatrzeni w listy polecające, zwracali się do kolegów z polskiego kręgu. Starali się zamieszkać w pobliżu Akademii. Dobrze ukazuje to np. list Maksa Gierymskiego do rodziców z 1867 r.: „Dzięki rekomendacjom Kossaka i Schouppégo zapoznałem się dzisiaj z Brandtem (…) i innymi, stale lub czasowo bawiącymi tu artystami (…) i przy ich pomocy znalazłem odpowiednie dla siebie mieszkanie porządne (…) w stronie przez artystów naszych zamieszkałej (…), zgodzone z meblami, pościelą i usługą”. Ze względów ekonomicznych często mieszkali po kilku w jednym lokalu. Z braćmi Gierymskimi mieszkał Adam Chmielowski, potem jego brat Marian. Wynajęte pokoje nie służyły do pracy, w tym celu – zazwyczaj również wspólnie – wynajmowano specjalne atelier. Do artystycznej legendy przeszła monachijska pracownia Józefa Brandta, wspaniała, wypełniona cennymi rekwizytami i dziełami sztuki.

Józef Chełmoński

„Kupiec wenecki” w Monachium

Następnym krokiem po zapewnieniu sobie dachu nad głową były starania o dostanie się na listę studentów Akademii. Naukę zaczynano od klasy antyków (nauka rysunku z rzeźb antycznych), następnie przechodzono do rysunku z żywego modela, najwyżej w hierarchii były klasy kompozycji – klasy mistrzowskie. Spośród wielu monachijskich profesorów wspomnieć można Karla von Piloty’ego, który uczył w latach 1856-86 i był dyrektorem Akademii w latach 1874-86. Jego uczniami byli m.in.: Józef Brandt, Henryk Siemiradzki, Władysław Czachórski, Aleksander Gierymski, Maurycy Gottlieb. Trzej ostatni, w czasach kiedy studiowali u Piloty’ego, zdobyli znaczące nagrody w konkursach ogłaszanych przez Akademię na obraz mający za temat scenę z „Kupca weneckiego” Szekspira.

Aleksander Gierymski

Życzliwy dydaktyk Adam

Dla wielu przybyszów uzupełnieniem oficjalnych studiów była nauka w prywatnych pracowniach uznanych malarzy. Wśród Polaków szczególnym uznaniem cieszyła się pracownia batalisty Franza Adama (1815-86). Malarz ten, będąc człowiekiem przyjacielskim, życzliwym, a jednocześnie dobrym i nierygorystycznym dydaktykiem, przyciągał do swojej pracowni wielu młodych artystów, którzy stali się później wybitnymi malarzami. O atmosferze panującej w jego pracowni tak pisał Juliusz Kossak w 1869 r.: ” (…) maluję w pracowni Adama, która się składa z 3 atelier, jedno przy drugim, komunikujących się między sobą – i tak w pierwszym maluje sam Adam (…), w dnie zaś, kiedy w Akademii nie ma kursów, młodszy Gierymski robi studia pod przewodnictwem poczciwego Adama, a w drugim maluję ja i starszy Gierymski, w trzecim Brandt (…). O 12-tej idziemy wszyscy razem (…) na obiad. Zasiadamy przy jednym stole i dopiero jedzenie, gawęda (…) przeplatana rozmową o sztuce…”.

Juliusz Kossak

Ekscentryczny hrabia mecenas

Sławę polskich „monachijczyków” ugruntował ekscentryczny kolekcjoner hrabia Ignacy Korwin-Milewski. Sam studiował w Akademii Monachijskiej, doszedł jednak do wniosku, że jego powołaniem jest nie malowanie, lecz zbieranie obrazów. Do swojej (rozproszonej dziś) kolekcji kupował obrazy Aleksandra Gierymskiego, Józefa Chełmońskiego, Alfreda Wierusza-Kowalskiego, Juliusza Kossaka i innych. Kolekcjoner uważał, że właśnie dzieła artystów związanych z Monachium to najlepsze, co wydarzyło się w kulturze Polski w 2. poł. XIX wieku. Nie można tego tak łatwo osądzić, niewątpliwie jednak ta właśnie grupa malarzy odegrała niezwykle ważną rolę w historii polskiej sztuki.

Pobierz niniejszy artykuł w wygodnym formacie PDF! Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!

Cytaty w tekście za: H. Stępień, „Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1856 – 1914”, Warszawa 2003. Tytułowa ilustracja do tekstu – obraz Juliusza Chełmońskiego zatytułowany „Powrót z balu”.

 

 

Ślady Niepodległej w… Szkocji!

Ślady Niepodległej w… Szkocji!

Wędrówanie w poszukiwaniu śladów Niepodległej nie musi ograniczać się jedynie do granic Rzeczypospolitej. Dwie harcmistrzynie prężnie działające w Programie Niepodległa – hm. Renata Adrian-Cieślak (Szkoła Niepodległej) oraz hm. Urszula Kret (współpraca z zagranicą oraz z bratnimi organizacjami) – odnalazły w dalekiej Szkocji ślady pamięci o jednym z Żołnierzy Niepodległej.

Przyjaciele i towarzysze broni wyryją na jego nagrobku sentencję:

Dziedzictwo nasze przeszło w obce ręce, domy nasze za granicą.

Nasze oczy są zamknięte. Rozważ nasze występki Panie nad narodami.

Andrzej Saturnin Grygorowicz urodził się w 1806 r. w szlacheckiej rodzinie na Litwie, zmarł w 1838 w Edynburgu. Jako szeregowy żołnierz wziął udział w powstaniu listopadowym, a że odznaczył się męstwem w kilku bitwach, został awansowany do stopnia porucznika kawalerii. Po klęsce listopadowego zrywu, wraz z Wielką Emigracją, musiał uchodzić z kraju. I tak trafił do Edynburga, gdzie rozpoczął edukację – prawniczą i medyczną – w Królewskiej Szkole Chirurgicznej. Zamieszkał przy St. Andrew’s Square pod numerem 30, w (nieistniejącej już) kamienicy, w miejscu której stoi teraz budynek dworca autobusowego. W 1838 r. w stolicy Szkocji wybucha epidemia tyfusu. Pochłania setki ofiar, szczególnie w najbiedniejszych dzielnicach miasta. Radni miejscy, w celu zapobieżenia rozszerzania plagi, uchwalają surowe zarządzenia sanitarne i policyjne. Nędzarze w zaułkach zostają praktycznie odcięci od zamożnego centrum stolicy. Jednak młody, trzydziestoletni polski chirurg i magister praw regularnie przychodzi do ciemnych nor Starego Miasta, by nieść pomoc najbiedniejszym. Z początkiem czerwca 1838 r., kiedy epidemia wygasa już w mieście doktor Gregorowicz umiera zarażony tyfusem plamistym.

Tekst: hm. Renata Adrian-Cieślak i hm. Urszula Kret

Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!

Droga do Niepodległej [odc. 7]

Droga do Niepodległej [odc. 7]

Dziś 15 sierpnia, kolejna ważna data, po 3 maja i 11 sierpnia, na drodze Polski do Niepodległości. Z tej okazji publikujemy kolejny, 7. odcinek naszego specjalnego cyklu gawęd historycznych!

Jaka myśl przyświecała politykom budującym nowe państwo po ponad 123 latach niewoli? Czego w 1918 roku mogła nam pozazdrościć zachodnia, rozwinięta i demokratyczna Europa? A które z osiągnięć tamtego czasu zawdzięczamy budowniczym II Rzeczypospolitej do dziś? Tego dowiecie się z dzisiejszego odcinka!

Nie oglądałeś poprzednich odcinków? Kliknij tutaj i nadrób zaległości!