Duhny i Druhowie! Wakacje nieubłaganie dobiegają końca! Komu udało się już zrealizować zadanie #2 na miano Drużyny Niepodległej? Pochwalcie się na Facebooku, dodając hasztag #DruzynaNiepodleglej lub wysyłając maila na [email protected]!
Raz jeszcze serdecznie dziękujemy drukarni Spręcograf za wydruk 4800 pocztówek, które trafiły do drużyn walczących o miano Drużyny Niepodległej i które prezentujemy w poniższym wpisie.
Każda z drużyn walczących o miano Drużyny Niepodległej dostała komplet 12 pocztówek przedstawiających zdjęcia sprzed ponad 100 lat. Zadanie z okazji święta 15 sierpnia polega na rozesłaniu pocztówek do osób lub instytucji, które zdaniem drużyn przyczyniają się do dbania o pamięć o Współtwórcach Niepodległości, czyli o ludziach, którzy przyczynili się do odzyskania przez Polskę niepodległości poza polami bitew.
Druga część zadania polega na wybraniu przez drużynę jednego zdjęcia z rodzinnych albumów związanego z okresem walk o niepodległość. Nie musi to być czyn zbrojny. Nauka, kultura czy rodzina także były miejscem walki o wolną Polskę na przestrzeni 123 lat. Zadaniem drużyn jest opisanie w ciekawej formie historii wybranego zdjęcia – kiedy powstało, w jakich okolicznościach, kto się na nim znajduje, jakiego wydarzenia dotyczy, jakie były losy osób na nim się znajdujących. Treść całego Zadania #2 znajdziecie tutaj.
Wykonywanie zadań na miano Drużyny Niepodległej to nie jedyny sposób na pracę z drużyną w Roku Niepodległej! Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!
Fotografie pochodzą ze zbiorów rodzinnych Justyny Krzak [JK], Hanny Turkowskiej [HT], Anny Kuleszy [AK], Dominiki Banasiewicz [DB].
Nadchodzi nowy rok szkolny i akademicki – dla wielu druhów i druhen to czas wyjazdów na Erasmusa, czyli doświadczania studiowania za granicą. Wielu młodych, wybitnych Polaków zbierało podobne doświadczenia. Poszukajcie ich śladów przy najbliższej wizycie w stolicy Bawarii!
CZY PATRIOTYCZNIE JEST STUDIOWAĆ W MONACHIUM?
Przez cały XIX wiek młodzi artyści wyruszali z Polski, aby kontynuować artystyczne studia za granicą. Jednym z najpopularniejszych celów ich wyjazdów było Monachium, stolica Bawarii. Najświetniejszy rozwój polskiej kolonii artystycznej w tym mieście przypada na lata 60. i 70. XIX wieku i wiąże się z takimi nazwiskami, jak Józef Brandt, Maksymilian i Aleksander Gierymscy, Władysław Czachórski, Juliusz Kossak, Józef Chełmoński, czy Adam Chmielowski – znany jak św. Brat Albert.
Józef Brandt
Azyl przy kontrowersyjnym tronie
Wielu przybyszów z Polski wybierało Monachium nie tylko ze względów artystycznych. Niektórzy z nich (Maks Gierymski, Adam Chmielowski) uczestniczyli w powstaniu styczniowym, a tolerancyjne „Ateny nad Izarą” były azylem, w którym można było się schronić przed politycznymi represjami zaborców. Bawarią w tym czasie rządził Ludwik II Bawarski (na tronie od 1864 do 1886 r.), monarcha kontrowersyjny, obciążony dziedziczną chorobą psychiczną, ale równocześnie niezwykle kochający i popierający sztukę. Interesował się przede wszystkim operą (przyjaźnił się z Ryszardem Wagnerem) i architekturą (fundował niezwykłe, baśniowe i romantyczne zamki). Jeszcze za życia Ludwika faktyczne rządy przejął Prinzregent Luitpold, który również był życzliwym protektorem artystów, szczególnie malarzy.
Adam Chmielowski (św. Brat Albert)
Stolica sztuki za miedzą
W Monachium prężnie działały organizacje artystyczne, nieustannie organizowano wystawy. O sztuce dużo pisano i dyskutowano, zauważano również biorących udział w artystycznych wydarzeniach polskich malarzy. Obrazy kupowały osoby prywatne i instytucje, a monachijscy Kunsthändlerzy (antykwariusze) wędrowali po pracowniach znanych artystów i kupowali zarówno obrazy już gotowe, jak i będące w trakcie malowania, zamawiali też repliki lub nowe dzieła o modnej tematyce. Sławą cieszyło się również tamtejsze szkolnictwo artystyczne. Königliche Akademie der bildenden Künste München (Królewska Akademia Sztuk Pięknych w Monachium) należała do najsłynniejszych artystycznych szkół w Europie, będąc nie tylko uczelnią, ale również instytucją promującą sztukę.
Maksymilian Gierymski
Wspólne mieszkanie i tworzenie
Młodzi Polacy przyjeżdżali do Monachium dzięki funduszom rodzinnym, stypendiom, pieniądzom zebranym wśród przyjaciół. Po przybyciu na miejsce, zaopatrzeni w listy polecające, zwracali się do kolegów z polskiego kręgu. Starali się zamieszkać w pobliżu Akademii. Dobrze ukazuje to np. list Maksa Gierymskiego do rodziców z 1867 r.: „Dzięki rekomendacjom Kossaka i Schouppégo zapoznałem się dzisiaj z Brandtem (…) i innymi, stale lub czasowo bawiącymi tu artystami (…) i przy ich pomocy znalazłem odpowiednie dla siebie mieszkanie porządne (…) w stronie przez artystów naszych zamieszkałej (…), zgodzone z meblami, pościelą i usługą”. Ze względów ekonomicznych często mieszkali po kilku w jednym lokalu. Z braćmi Gierymskimi mieszkał Adam Chmielowski, potem jego brat Marian. Wynajęte pokoje nie służyły do pracy, w tym celu – zazwyczaj również wspólnie – wynajmowano specjalne atelier. Do artystycznej legendy przeszła monachijska pracownia Józefa Brandta, wspaniała, wypełniona cennymi rekwizytami i dziełami sztuki.
Józef Chełmoński
„Kupiec wenecki” w Monachium
Następnym krokiem po zapewnieniu sobie dachu nad głową były starania o dostanie się na listę studentów Akademii. Naukę zaczynano od klasy antyków (nauka rysunku z rzeźb antycznych), następnie przechodzono do rysunku z żywego modela, najwyżej w hierarchii były klasy kompozycji – klasy mistrzowskie. Spośród wielu monachijskich profesorów wspomnieć można Karla von Piloty’ego, który uczył w latach 1856-86 i był dyrektorem Akademii w latach 1874-86. Jego uczniami byli m.in.: Józef Brandt, Henryk Siemiradzki, Władysław Czachórski, Aleksander Gierymski, Maurycy Gottlieb. Trzej ostatni, w czasach kiedy studiowali u Piloty’ego, zdobyli znaczące nagrody w konkursach ogłaszanych przez Akademię na obraz mający za temat scenę z „Kupca weneckiego” Szekspira.
Aleksander Gierymski
Życzliwy dydaktyk Adam
Dla wielu przybyszów uzupełnieniem oficjalnych studiów była nauka w prywatnych pracowniach uznanych malarzy. Wśród Polaków szczególnym uznaniem cieszyła się pracownia batalisty Franza Adama (1815-86). Malarz ten, będąc człowiekiem przyjacielskim, życzliwym, a jednocześnie dobrym i nierygorystycznym dydaktykiem, przyciągał do swojej pracowni wielu młodych artystów, którzy stali się później wybitnymi malarzami. O atmosferze panującej w jego pracowni tak pisał Juliusz Kossak w 1869 r.: ” (…) maluję w pracowni Adama, która się składa z 3 atelier, jedno przy drugim, komunikujących się między sobą – i tak w pierwszym maluje sam Adam (…), w dnie zaś, kiedy w Akademii nie ma kursów, młodszy Gierymski robi studia pod przewodnictwem poczciwego Adama, a w drugim maluję ja i starszy Gierymski, w trzecim Brandt (…). O 12-tej idziemy wszyscy razem (…) na obiad. Zasiadamy przy jednym stole i dopiero jedzenie, gawęda (…) przeplatana rozmową o sztuce…”.
Juliusz Kossak
Ekscentryczny hrabia mecenas
Sławę polskich „monachijczyków” ugruntował ekscentryczny kolekcjoner hrabia Ignacy Korwin-Milewski. Sam studiował w Akademii Monachijskiej, doszedł jednak do wniosku, że jego powołaniem jest nie malowanie, lecz zbieranie obrazów. Do swojej (rozproszonej dziś) kolekcji kupował obrazy Aleksandra Gierymskiego, Józefa Chełmońskiego, Alfreda Wierusza-Kowalskiego, Juliusza Kossaka i innych. Kolekcjoner uważał, że właśnie dzieła artystów związanych z Monachium to najlepsze, co wydarzyło się w kulturze Polski w 2. poł. XIX wieku. Nie można tego tak łatwo osądzić, niewątpliwie jednak ta właśnie grupa malarzy odegrała niezwykle ważną rolę w historii polskiej sztuki.
Pobierz niniejszy artykuł w wygodnym formacie PDF! Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!
Cytaty w tekście za: H. Stępień, „Artyści polscy w środowisku monachijskim w latach 1856 – 1914”, Warszawa 2003. Tytułowa ilustracja do tekstu – obraz Juliusza Chełmońskiego zatytułowany „Powrót z balu”.
Wędrówanie w poszukiwaniu śladów Niepodległej nie musi ograniczać się jedynie do granic Rzeczypospolitej. Dwie harcmistrzynie prężnie działające w Programie Niepodległa – hm. Renata Adrian-Cieślak (Szkoła Niepodległej) oraz hm. Urszula Kret (współpraca z zagranicą oraz z bratnimi organizacjami) – odnalazły w dalekiej Szkocji ślady pamięci o jednym z Żołnierzy Niepodległej.
Przyjaciele i towarzysze broni wyryją na jego nagrobku sentencję:
Dziedzictwo nasze przeszło w obce ręce, domy nasze za granicą.
Nasze oczy są zamknięte. Rozważ nasze występki Panie nad narodami.
Andrzej Saturnin Grygorowicz urodził się w 1806 r. w szlacheckiej rodzinie na Litwie, zmarł w 1838 w Edynburgu. Jako szeregowy żołnierz wziął udział w powstaniu listopadowym, a że odznaczył się męstwem w kilku bitwach, został awansowany do stopnia porucznika kawalerii. Po klęsce listopadowego zrywu, wraz z Wielką Emigracją, musiał uchodzić z kraju. I tak trafił do Edynburga, gdzie rozpoczął edukację – prawniczą i medyczną – w Królewskiej Szkole Chirurgicznej. Zamieszkał przy St. Andrew’s Square pod numerem 30, w (nieistniejącej już) kamienicy, w miejscu której stoi teraz budynek dworca autobusowego. W 1838 r. w stolicy Szkocji wybucha epidemia tyfusu. Pochłania setki ofiar, szczególnie w najbiedniejszych dzielnicach miasta. Radni miejscy, w celu zapobieżenia rozszerzania plagi, uchwalają surowe zarządzenia sanitarne i policyjne. Nędzarze w zaułkach zostają praktycznie odcięci od zamożnego centrum stolicy. Jednak młody, trzydziestoletni polski chirurg i magister praw regularnie przychodzi do ciemnych nor Starego Miasta, by nieść pomoc najbiedniejszym. Z początkiem czerwca 1838 r., kiedy epidemia wygasa już w mieście doktor Gregorowicz umiera zarażony tyfusem plamistym.
Tekst: hm. Renata Adrian-Cieślak i hm. Urszula Kret
Szukasz pomysłów na pracę z drużyną w Roku Niepodległej? Wejdź w zakładkę Inspiracje i sprawdź pomysły na wędrówki, niepodległościowe ogniska i gawędy!
Dziś 15 sierpnia, kolejna ważna data, po 3 maja i 11 sierpnia, na drodze Polski do Niepodległości. Z tej okazji publikujemy kolejny, 7. odcinek naszego specjalnego cyklu gawęd historycznych!
Jaka myśl przyświecała politykom budującym nowe państwo po ponad 123 latach niewoli? Czego w 1918 roku mogła nam pozazdrościć zachodnia, rozwinięta i demokratyczna Europa? A które z osiągnięć tamtego czasu zawdzięczamy budowniczym II Rzeczypospolitej do dziś? Tego dowiecie się z dzisiejszego odcinka!
Nie oglądałeś poprzednich odcinków? Kliknij tutaj i nadrób zaległości!
Drogie Drużyny Niepodległe in spe! Już jutro kolejne z najważniejszych świąt wolnej Rzeczypospolitej – 15 sierpnia. To także czas zadania #2 na miano Drużyny Niepodległej. Sprawdźcie, co trzeba zrobić!
„Ten, kto nie szanuje i nie ceni swej przeszłości,
nie jest godzien szacunku teraźniejszości,
ani nie ma prawa do przyszłości”
/Józef Piłsudski/
123 lata niewoli, 123 lata pomnożone przez 365 dni… w tym czasie okresy walki zbrojnej i pracy u podstaw, działania społeczne i kultura, trwanie tu i teraz, a także emigracja. Wszystko z jedną myślą – do wolnej Polski.
Wiele osób, które przyczyniły się do odzyskania niepodległości w roku 1918, także ci, którzy w roku 1920 bronili odzyskanej wolności, pozostaje dziś anonimowych.
Nie zawsze też w miejscach, które odwiedzamy, potrafimy dostrzec znaki przeszłości. Pamiętamy o przywódcach powstań narodowych, wybitnych naukowcach, o Józefie Maksymilianie Ossolińskim, założycielu słynnej Biblioteki czy twórcach, którzy przypominają się dzięki swoim dziełom, ale przecież tych cichych żołnierzy i współtwórców niepodległości było o wiele więcej.
Irena Koprowska, ok. 1920 r. [Fotografia ze zbiorów rodzinnych Hanny Turkowskiej]
Spójrzcie na otrzymane zdjęcia. Wszystkie zostały zrobione około roku 1918 i stanowią rodzinne pamiątki. Są podpisane, ale nie znamy historii niektórych uwiecznionych na nich osób… Wiemy, że młoda sanitariuszka zginęła w Powstaniu Warszawskim, a żołnierz sfotografowany z córką zginął później w Charkowie.
Adam Chłopik z córką Ireną, 1922 r. [Fotografia ze zbiorów rodzinnych Hanny Turkowskiej]
Nie wiemy, co robili w 1918 r. czy w 1920 r., nie wiemy, czy i w jaki sposób przyczynili się do odzyskani niepodległości, ale na pewno gen wolności został im przekazany. W rodzinie, może też w szkole czy w drużynie skautów.
Zaglądaliście do swoich rodzinnych albumów? Być może są w nich zdjęcia i historie nieodkryte, dzięki którym łatwiej będzie Wam zrozumieć dochodzenie do Niepodległej. Nie wszyscy nasi przodkowie musieli walczyć z bronią w ręku. Taką walką mogły być praca, kultura, wychowywanie dzieci. Wszystkim tym, którzy różnymi sposobami walczyli o polskość, należy się nasza pamięć.
Druhno Drużynowa, Druhu Drużynowy!
Wykorzystajcie otrzymane materiały zgodnie z własnymi potrzebami. Zachęcamy, aby przed świętem 15 sierpnia wysłać zdjęcia/pocztówki do osób (mogą to być także członkowie rodzin) lub instytucji, którzy naszym zdaniem przyczyniają się do dbania o pamięć o współtwórcach niepodległości.
Nasza lista miejsc wartych zobaczenia (zobacz zakładkę Wędrówki) może być inspiracją do obozowego wędrowania. A jeśli odkryjcie miejsce warte odwiedzenia, to koniecznie podzielcie się tą wiedzą, przesyłając informacje na adres [email protected] .
Przygotowując się do nowego roku harcerskiego, wybierzcie z rodzinnych albumów członków drużyny JEDNO zdjęcie związane z okresem walk o niepodległość (nie musi to być czy zbrojny – nauka, kultura czy rodzina także były miejscem walki o wolną Polskę na przestrzeni 123 lat). Opiszcie w ciekawej formie jego historię – kiedy powstało, w jakich okolicznościach, kto na nim się znajduje, jakiego wydarzenia dotyczy, jakie były losy osób na nim się znajdujących
Meldunek z wykonania zadania nr 2 należy przesłać należy przesłać na adres [email protected] (zuchenki i druhny) albo poprzez specjalny formularz (zuchy i druhowie) do 11 listopada 2018 r., do godz. 23:59. Do dzieła!
Serdecznie dziękujemy Drukarni Spręcograf
za wydruk pocztówek 4800 pocztówek,
które wykorzystają drużyny przy wykonywaniu tego zadania!
Dziś przyszła pora na województwo wielkopolskie. Tradycyjnie podzieliliśmy szlak na kolejne okresy historyczne, a na dole wpisu umieściliśmy link do pliku PDF z wygodną tabelką.
Powstanie kościuszkowskie 1794
gen Jan Henryk Dąbrowski
WinnaGóra – cała Wielkopolska była terenem walk powstańców i dywizji gen. Jana Henryka Dąbrowskiego. W Winnej Górze znajduje się muzeum w pałacu – miejscu zamieszkania i pochówku generała.
StrzelceWielkie – nagrobek Hiacynta Wyssogota-Zakrzewskiego, pełnomocnika na Wielkopolskę Naczelnika Tadeusza Kościuszki w Powstaniu 1794 r.
Epoka napoleońska i Księstwo warszawskie
gen. Józef Zajączek
Niegolewo – pomnik ku czci poległych pod Somosierrą.
Opatówek – w 1826 roku został pochowany tutaj gen. Józef Zajączek, dowódca dywizji i V Korpusu Polskiego, namiestnika Królestwa Polskiego.
Poznań, kościół św. Wojciecha – Znajdują się tu grobowce: Józefa Wybickiego – współtwórcy Legionów Polskich we Włoszech; gen. Amilkara Kosińskiego; Andrzeja Niegolewskiego – bohatera spod Somosierry; gen. Michała Sokolnickiego.
Królewstwo Polskie i Wielkie Księstwo Poznańskie
Fryderyk Chopin
Antonin – w pałacyku myśliwskim Radziwiłłów gościł Fryderyk Chopin w drodze do Paryża i dawał tu koncerty. Zatrzymał się tu w drodze na emigrację Stefan Garczyński. Na podstawie jego opowiadania, jako adiutanta (podtytuł wiersza), Adam Mickiewicz napisał Redutę Ordona.
Piła – miejsce urodzenia Stanisława Staszica. Znajduje się tutaj muzeum jego imienia.
Powstanie listopadowe
Emilia Szczaniecka
Michorzewo – przy kościele znajduje się nagrobek Emilii Szczanieckiej – organizatorki służby sanitarnej w Warszawie podczas powstania
Powstanie wielkopolskie 1848
Poznań – utworzenie Komitetu Narodowego, czyli rządu powstańczego.
KsiążWielkopolski – kurhan i krzyż powstańców..
Miłosław – nagrobek na bratniej mogile powstańców, figura św. Wawrzyńca na zbiorowej mogile powstańców.
Sokołów – na cmentarzu grób nieznanego powstańca, krzyż na zbiorowej mogile powstańców.
Rogalin – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Rogalinek – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Doktorów – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Kcynie – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Żnin – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Bardo – bitwy i potyczki powstańców z wojskami pruskimi.
Bąblin – mogiła mjr. Mikołaja Dobrzyckiego na miejscowym cmentarzu.
Gostyń – tablica ku czci powstańców na murze kościelnym.
GrodziskWielkopolski – muzeum Ziemi Grodziskiej, gdzie znajduje się m.in. Panorama bitwy z Prusakami.
Kleczew – zbiorowa mogiła powstańców.
KoźminWielkopolski – mogiła Józefa Kaniewskiego na miejscowym cmentarzu.
Łabiszyn – zbiorowa mogiła powstańców na miejscowym cmentarzu.
Rożnów – tablica pamiątkowa ku czci Józefa Konstantego Krzewskiego na miejscowym kościele.
Starygród – na cmentarzu znajduje się mogiła kpt. Jakuba Hanna.
Śrem – grobowiec powstańców na cmentarzu.
Trzemeszno – zbiorowa mogiła powstańców; nagrobek Franciszka Kubiaka.
Wałków – mogiła powstańców.
Września – pomnik ku czci powstańców przy szosie do Gniezna, na cmentarzu zbiorowa mogiła powstańców.
Powstanie styczniowe 1863-1865
Edmund Taczanowski
Biskupice – miejsce urodzenia gen. Edmunda Taczanowskiego.
Brdów – pomnik Karola Libelta i mogiła 70-ciu powstańców.
Broniszewo – mogiła Józefa Wiklińskiego poległego w potyczce pod Nową Wsią, gdzie został rozbity oddział dyktatora powstania gen. Ludwika Mierosławskiego.
Buk – nagrobek Władysława Niegolewskiego, powstańczego burmistrza miasta Koło.
Dobrosław – miejsce bitwy stoczonej 2 III 1863 r. oraz zbiorowa mogiła powstańców z oddziału Kazimierza Mileęckiego i Antoniego Garczyńskiego.
Grabowa – miejsce bitwy stoczonej w dniu 30 V 1863 r. oraz zbiorowe mogiły powstańców oddziału płk. Edmunda Calliera.
Grochowy – miejsce bitwy stoczonej w dniu 30 V 1863 r. oraz zbiorowe mogiły powstańców oddziału płk. Edmunda Calliera.
Grodziec – miejsce bitwy stoczonej w dniu 30 V 1863 r. oraz zbiorowe mogiły powstańców oddziału płk. Edmunda Calliera.
Ignacewo – miejsce bitwy stoczonej 11 V 1863 r. oraz pomnik na zbiorowej mogile powstańców z oddziału Edmunda Taczanowskiego.
Kalisz – nagrobek Antoniego Frejtaga, oficera wojsk powstańczych.
KazimierzBiskupi – zbiorowa mogiła powstańców.
Kleczew – miejsce bitwy stoczonej 10 VI 1863 r. i zbiorowa mogiła powstańców z oddziału płk. Edmunda Calliera i Wincentego Raczkowskiego.
Ślesin – miejsce bitwy stoczonej 22 III 1863 r. oraz zbiorowa mogiła powstańców oddziału Kazimierza Mielęckiego. Mogiła Celestyna Milewskiego, poległego w bitwie pod Nową Wsią.
Konin – mogiła oo. Maksymiliana Terejwo, kapelana oddziałów powstańczych gen. Edmunda Taczanowskiego.
Marian Langiewicz
Krotoszyn – miejsce urodzenia gen. Mariana Langiewicza, dyktatora Powstania Styczniowego.
Lądek – zbiorowa mogiła powstańców na cmentarzu.
Licheń – nagrobek Witolda Turno, dowódcy oddziału w partii Taczanowskiego.
Poznań, cmentarz Zasłużonych Wielkopolan – Nagrobek Stefana Mizerskiego.
Pyzdry – pomnik na zbiorowej mogile powstańców 1863 r. Ochotnicy gromadzili się we wschodniej Wielkopolsce, skąd przedzierali się przez kordon graniczny do zaboru rosyjskiego i walczyli m.in. w bitwach pod Ignacewem, Pyzdrami, Dobrosłowem.
Rożnowa – miejsce bitwy stoczonej 8 V 1863 r. oraz zbiorowa mogiła powstańców oddziału Edmunda Taczanowskiego.
Sadlno – zbiorowa mogiła powstańców z oddziału Ludwika Mierosławskiego i Kazimierza Milęckiego poległych 21 II 1863 r. pod Nową Wsią.
Trzemeszno – duża grupa gimnazjalistów poszła do Królestwa do Powstania, na cmentarzu mogiły: Łukasza Ciesielskiego i Karola Frankenberga.
Mieczownica – mogiła zbiorowa powstańców na cmentarzu.
Przed I wojną światową
Uczestnicy strajku szkolnego we Wrześni
Jaracz – Muzeum Młynarstwa.
Kórnik – Biblioteka Kórnicka, a w niej kolekcja dzieł piśmiennictwa polskiego w XIX w.
Opatówek – Muzeum Historii Przemysłu.
Wolsztyn – Muzeum Regionalne.
Września – Miejsce strajku szkolnego w 1901 r. Znajduje się tu Muzeum Regionalne im. Dzieci Wrzesińskich.
Odrodzenie Rzeczypospolitej 1918-1922
Jędrzej Moraczewski
Mogilno – miejsce urodzenia Jędrzeja Moraczewskiego, pierwszego premiera rządu Niepodległej Polski (w latach 1918–1919). Proboszczem Mogilna był
ks. Piotr Wawrzyniak, działacz społeczny i gospodarczy. Warto odwiedzić także Muzeum Ziemi Mogileńskiej.
Czarnków – Muzeum Ziemi Czarnkowskiej, gdzie znajduje się dział Powstania Wielkopolskiego.
Grabonóg – Muzeum im. bł. Edmunda Bojanowskiego.
Kalisz – Muzeum Okręgowe Ziemi Kaliskiej (dział XVIII–XX w.).
Nakłonad Notecią – Muzeum Ziemi Krajeńskiej.
Odolanów – Muzeum Regionalne, a w nim zbiory z okresu Powstania Wielkopolskiego.
Ostrów Wielkopolski – Muzeum Miejskie, a w nim dział Powstania Wielkopolskiego.
Poznań – Wielkopolskie Muzeum Wojskowe – największe zbiory militariów z okresu walk o niepodległość); Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych; Muzeum Powstania Wielkopolskiego; Muzeum Historii Miasta Poznania (XVIII–XX w.); Muzeum Kazimiery Iłłakowiczówny.
Arkady Fiedler
Puszczykowo – Muzeum Arkadego Fiedlera, działacza skautowego i podróżnika.
Szczypiorno – Miejsce obozu, w którym w latach 1917-1918 więzieni byli Legioniści. To tam powstała gra nazywana „szczypiorniakiem”, czyli piła ręczna.
Szreniawa – Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu.
Złotów – Muzeum Ziemi Złotowskiej.
Wolsztyn – Muzeum Marcina Rożka.
Międzychód – w 1919 r. przyznany Polsce na mocy Traktatu Wersalskiego i zajęty w 1920 r. przez Wojsko Polskie.
Zbąszyń – w 1919 r. przyznany Polsce na mocy Traktatu Wersalskiego i zajęty w 1920 r. przez Wojsko Polskie. Warto odwiedzić także Muzeum Ziemi Zbąszyńskiej.
Szukasz pomysłu na obozowe zwiady? Wejdź w zakładkę Inspiracje, gdzie znajdziesz pomysły nie tylko na wędrówki niepodległościowym szlakiem, ale także scenariusze ognisk i szkice gawęd!
![Droga do Niepodległej [odc. 7]](https://niepodlegla.zhr.pl/wp-content/uploads/2017/09/DSC_9103-1080x675.jpg)
